Euroregion Beskidy
Euroregion Beskidy
Informacje ogólne (stan na 09.12.2008 r.):
powierzchnia: 6 092 km2
ludność: 1 176 500
Część polska: Część czeska: Część słowacka:
powierzchnia 3 037 km2 powierzchnia 972 km2 powierzchnia 2 083 km2
ludność: 720 000 ludność: 161 000 ludność: 295 500
Euroregion Beskidy powstał na bazie porozumienia "Beskidy bez granic" - inicjatywy władz lokalnych miast i gmin beskidzkich polsko-słowacko-czeskiego pogranicza. Obejmuje przygraniczną część terenu województwa śląskiego i małopolskiego po stronie polskiej, województwa żylińskiego po stronie słowackiej oraz gmin wokół miasta Frydek-Mistek w Republice Czeskiej. W skład Euroregionu wchodzą: Stowarzyszenie "Region Beskidy" z siedzibą w Bielsku-Białej, Zdrużenie Región Beskydy z siedzibą w Żylinie oraz Sdrużeni Region Beskydy we Frydku-Mistku.
CZYM JEST EUROREGION?
Euroregion jest związkiem dwóch lub więcej jednostek reprezentujących regiony sąsiadujących ze sobą państw, tworzone na podstawie prawa wewnętrznego poszczególnych krajów poprzez zawarcie między nimi umowy o współpracy.
Współpraca euroregionalna jest najściślejszą i najbardziej zinstytucjonalizowaną formą współdziałania transgranicznego. Elementem nieodzownym i cechą wyróżniającą tego rodzaju współpracę jest element strukturalny. To właśnie ramy instytucjonalno-prawne, czyli tworzenie stowarzyszeń, rad, sekretariatów, grup roboczych, komitetów zarządzających konstytuują działalność euroregionów.
Nazwa tej instytucji wywodzi się od najstarszej inicjatywy współpracy transgranicznej "EUROREGIO", powstałej w 1958 r., utworzonej na pograniczu holendersko-niemieckim w rejonie miast Enschede i Granau. Od tego czasu termin "euroregion" jest powszechnie stosowany pomimo, iż nie figuruje on ani w oficjalnych dokumentach o wymianie transgranicznej między państwami ani w oficjalnych dokumentach Unii Europejskiej.
W zależności od genezy i modelu członkostwa wyróżnić można dwa typy euroregionów:
- samorządowo-lokalne - powstają poprzez instytucjonalizację już istniejącej współpracy transgranicznej i są efektem inicjatywy oddolnej; warunkiem uzyskania członkostwa w strukturach euroregionu jest natomiast wstąpienie do stowarzyszeń lokalnych jednostek samorządowych po obu stronach granicy; ten typ euroregionów występuje głównie na zachodniej i południowej granicy Polski;
- administracyjno-rządowe - impuls ku tworzeniu tego typu euroregionów pochodzi od administracji rządowej szczebla regionalnego, a nawet centralnego; przyjmowanie członków odbywa się bezpośrednio przez struktury euroregionu; jest to typ charakterystyczny dla współpracy ponadgranicznej na granicy północnej i wschodniej.
PODSTAWY PRAWNE WSPÓŁPRACY W RAMACH EUROREGIONÓW
- Europejska Konwencja Ramowa o współpracy transgranicznej między wspólnotami i władzami terytorialnymi, czyli tzw. Konwencja Madrycka z 21 maja 1980 r. (dokument Rady Europy, do którego przystąpiło dotychczas ponad 20 państw, w tym Polska w 1993 r.; preambuła Konwencji podkreśla rolę współpracy przygranicznej w kształtowaniu poczucia wspólnoty łączącej narody i regiony)
- Europejska Karta Regionów Granicznych i Transgranicznych z 20 listopada 1981 r. (dokument Stowarzyszenia Europejskich Regionów Granicznych zawierający syntezę doświadczeń europejskich na gruncie współpracy transgranicznej; precyzuje cele i metody rozwiązywania problemów na obszarach przygranicznych, podkreśla rolę wzajemnego zaufania w sąsiedzkich stosunkach międzypaństwowych)
- Europejska Karta Samorządu Terytorialnego z 15 października 1985 r. (dokument Rady Europy będący zbiorem postanowień i gwarancji dot. statusu lokalnej samorządności)
- Europejska Karta Samorządu Regionalnego z 5 czerwca 1997 r. (dokument sporządzony przez Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych kontynuujący tworzenie europejskich standardów ułatwiających współpracę transgraniczną)
- Traktat o Unii Europejskiej; art. 198a-198c
INSTYTUCJE WSPIERAJĄCE WSPÓŁPRACĘ TRANSGRANICZNĄ
Rada Europy - w jej ramach działają:
- Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych (CLARE) - powstał w 1994 r.
- Komitet Zarządzający Władz Lokalnych i Regionalnych (CEMR) - forum współpracy przedstawicieli rządów
- Komitet Regionów przy Unii Europejskiej- przedstawicielstwo organów lokalnych i regionalnych, od 1994 r. działa jako ciało doradcze Rady Europy i Komisji Europejskiej
- Stowarzyszenie Europejskich Regionów Granicznych (SERG) - międzynarodowa organizacja pozarządowa utworzona w 1971 r. z siedzibą w Gronau w Niemczech
Główne zadania SERG to:
definiowanie problemów, określanie szans, obowiązków i programu działań europejskich regionów granicznych i transgranicznych reprezentowanie ich wspólnych interesów wobec narodowych i ponadnarodowych parlamentów, ciał, władz i instytucji inicjowanie, wzmacnianie i koordynowanie współpracy pomiędzy europejskimi regionami granicznymi i transgranicznymi wymianę doświadczeń i informacji w celu wyodrębnienia wspólnych interesów, koordynowanie ich realizacją oraz rozwiązywania rozmaitych problemów z jakimi borykają się Euroregiony
POLSKIE EUROREGIONY
granica zachodnia
Pomerania - założony 15 grudnia 1995 r.
Neisse-Nisa-Nysa - założony 21 grudnia 1991 r.
Pro Europa Viadrina - załozony 21 grudnia 1993 r.
Sprewa-Nysa-Bóbr - załozony 21 września 1993 r.
granica południowa
Glacensis - założony 5 grudnia 1996 r.
Pradziad - założony 2 lipca 1997 r.
Tatry - założony 26 sierpnia 1994 r.
Karpacki - założony 14 lutego 1993 r.
Śląsk Cieszyński - założony 22 kwietnia 1998 r.
Silesia - założony 20 września 1998 r.
Beskidy - założony 9 czerwca 2000 r.
granica wschodnia
Bug - założony 29 września 1995 r.
Niemen - założony 6 czerwca 1997 r.
Puszcza Białowieska - założony 25 maja 2002 r.
granica północna
Bałtyk - założony 22 lutego 1998 r.
Źródło:
- Urząd Komitetu Integracji Europejskiej (http://www.ukie.gov.pl)
- Urząd Statystyczny we Wrocławiu
- Współpraca transgraniczna i międzyregionalna województwa śląskiego pod red. Piotra Dobrowolskiego, Katowice 2004